Pediatri için yüksek-verimli TUS spot bilgileri

Enfeksiyon Hastalıkları

Çocukluk Çağı Menenjit Etkenleri

Yenidoğan dönemi (ilk 1 ay) bittikten sonra, çocuklarda en sık akut bakteriyel menenjit etkeni Streptococcus pneumoniae (Pnömokok), ikinci sıklıkta ise Neisseria meningitidis'tir. (İlk 1 ayda ise Grup B Streptokok ve E. coli en sıktır).

Bir aydan büyük çocukta ateş ve ense sertliği ile başvuran olguda en olası bakteriyel etken sorulur.

Enfeksiyon Hastalıkları

Kızıl (Scarlatina)

S. pyogenes toksinine bağlıdır. Eksüdatif tonsillit, kırmızı çilek dili, zımpara kağıdı hissi veren döküntü ve kıvrım yerlerinde koyulaşan Pastia çizgileri patognomoniktir.

Kıvrım yerlerinde koyulaşan Pastia çizgileri kızıla patognomoniktir.

Enfeksiyon Hastalıkları

Suçiçeği (Varicella)

En tipik spotu döküntülerdeki pleomorfizmdir. Yani aynı anda makül, papül, vezikül (ortası göçük gözyaşı damlası) ve krut (kabuk) bir arada bulunur. Saçlı deri mutlaka tutulur.

Farklı evrelerdeki lezyonların bir arada bulunması ve saçlı deri tutulumu tarif edilerek etken veya hastalık tanısı sorulur.

Çocuk Acil

Kontrendike Sıvı

Şok anında hızlı bolus olarak Dekstrozlu (şekerli) sıvılar verilmez; ozmotik diürezi tetikleyerek dehidratasyonu ve şoku derinleştirir.

Sıvı resüsitasyonunda hızlı bolus verilmemesi gereken sıvı türü veya gerekçesi sorulur.

Çocuk Acil

Şok Sıvı Resüsitasyonu

Çocuklarda hipovolemik, septik veya anafilaktik şok tedavisinde ilk basamak sıvı bolusu 20 ml/kg dozunda %0.9 NaCl (İzotonik Salin) veya Ringer Laktat'tır.

Sepsis tablosundaki çocukta ilk verilecek sıvının türü ve dozu sorulur.

Sağlam Çocuk İzlemi

Demir Profilaksisi

Zamanında doğan (term) bebeklerde fizyolojik depolar 4. ayda tükendiği için 4. ayda 1 mg/kg/gün dozunda başlanır. Preterm (erken doğan) bebeklerde ise 2. ayda başlanmalıdır.

Preterm bebeklerde profilaksiye 2. ayda başlanır.

Neonatoloji

D Vitamini Profilaksisi

Tüm bebeklere doğumdan hemen sonra (ilk günlerde) 400 Ü/gün olarak başlanır ve en geç 1 yaşına kadar devam edilir.

D vitamini desteğinin başlama zamanı, dozu ve süresi sorulur.

Sağlam Çocuk İzlemi

Ay Aşıları

Rutin takvimde DaBT-İPA-Hib (Beşli karma) 3. dozu, Hepatit B 3. dozu, KPA 3. dozu ve OPV 1. dozu yapılır. KKK (Kızamık) aşısı 6. ayda yapılmaz, ilk dozu 12. aydadır.

KKK aşısı rutin takvimde 6. ayda uygulanmaz, ilk dozu 12. aydadır.

Alerji ve İmmünoloji

Lökosit Adhezyon Eksikliği (LAD)

Integrin (CD18) eksikliğine bağlı nötrofiller dokuya göç edemez. En klasik spotu göbek kordonunun çok geç düşmesi ve apselerde irin (püy) oluşmamasıdır.

Göbek kordonu geç düşen, apselerinde püy bulunmayan bebek vakalarında sorulur.

Alerji ve İmmünoloji

Kronik Granülomatöz Hastalık (KGH)

NADPH oksidaz defektidir. S. aureus ve Aspergillus gibi katalaz (+) etkenlerle tekrarlayan apseler gelişir. Nitroblue Tetrazolium (NBT) testi negatiftir.

Alerji ve İmmünoloji

Bruton Hastalığı (X'e Bağlı Agamaglobulinemi)

Matür B hücreleri (CD19+) ve tüm immünglobulinler (IgG, A, M) yoktur. Tonsiller ve lenf nodları hipoplaziktir. Kapsüllü bakterilerle tekrarlayan enfeksiyonlar görülür.

Tonsillerin izlenmemesi ve kanda CD19+ hücrelerin sıfır bulunması üzerinden tanı sorulur.

Kardiyoloji

Kawasaki Hastalığı

Çocukluk çağının en sık edinilmiş kalp hastalığı nedenidir. En az 5 gün süren dirençli ateş, çilek dili, konjonktivit ve lenfadenopati ile gider. En korkulan komplikasyonu koroner arter anevrizmasıdır. Tedavide yüksek doz IVIG ve Aspirin birlikte verilir.

En korkulan komplikasyon koroner arter anevrizmasıdır; tedavide IVIG ve aspirin verilir.

Romatoloji

Akut Romatizmal Ateş (ARA)

Grup A beta hemolitik streptokok farenjitinin non-pürülan komplikasyonudur. Modifiye Jones Kriterleri kullanılır. Majör kriterler: Kardit, Poliartrit (gezici), Sydenham koresi, Eritema marjinatum ve Subkutan nodüllerdir (Artralji minör kriterdir).

Gezici poliartrit majör kriterken, artralji minör kriterdir.

Nefroloji

Akut Poststreptokok Glomerülonefrit (APSGN)

Geçirilmiş nefritojenik streptokok (boğaz veya cilt) enfeksiyonundan 1-3 hafta sonra çay rengi idrar (hematüri), hipertansiyon ve ödemle gelir. Akut dönemde Serum C3 (Kompleman 3) düzeyi belirgin düşüktür.

Nefroloji

Minimal Değişiklik Hastalığı (MDH)

Çocukluk çağının en sık nefrotik sendrom nedenidir. Sadece selektif proteinüri (idrarda 4+ protein) ve ödemle gider, hematüri beklenmez. Elektron mikroskobunda podositlerin ayakçıklarında silinme (füzyon) patognomoniktir. Steroide yanıtı mükemmeldir.

Elektron mikroskobunda podositlerin ayakçıklarında silinme (füzyon) saptanır.

Gastroenteroloji

Hipertrofik Pilor Stenozu

Genellikle 3-6 haftalık erkek bebeklerde, beslenme sonrası safra içermeyen, fışkırır tarzda kusma ile gelir. Muayenede sağ üst kadranda zeytin (oliv) benzeri sert kitle palpe edilir.

3-6 haftalık bebekte safrasız fışkırır tarzda kusma ve batında ele gelen kitle kliniğiyle olası tanı sorulur.

Gastroenteroloji

Çölyak Hastalığı

Gluten enteropatisidir. Tanıda en duyarlı ve özgül serolojik test Anti-Doku Transglutaminaz (Anti-tTG) IgA'dır. Histopatolojisinde villus atrofisi, kript hiperplazisi ve intraepitelyal lenfosit (İEL) artışı triadı görülür.

Histopatolojide villus atrofisi, kript hiperplazisi ve İEL artışı triadı görülür.

Kistik Fibrozis

Kistik Fibrozis ve Patojenler

Erken çocuklukta akciğer enfeksiyonlarından en sık Staphylococcus aureus sorumluyken, ileri yaşlarda kronik hasardan ve solunum yetmezliğinden Pseudomonas aeruginosa sorumludur.

Kistik fibrozisli olguda yaş grubuna göre beklenen en sık etken veya ileri yaşta kronik solunum yetmezliğinden sorumlu patojen sorgulanır.

Kistik Fibrozis

Otozomal resesif geçişlidir. Yenidoğanda mekonyum ileusu (gecikmiş mekonyum çıkışı) ilk bulgusu olabilir. Tanıda ter testi (klor düzeyi > 60 mEq/L) altın standarttır.

Fallot Tetralojisi

Siyanotik Atak (Tet Atağı)

Fallot Tetralojisi olan çocuklarda ağlama ve kasılma ile tetiklenir. Tedavisinde diz-göğüs pozisyonu, oksijen, morfin ve propranolol kullanılır; digoksin kontrendikedir.

Fallot tetralojili çocuk olgusunda akut atakta uygulanmaması gereken ilaç sorulur.

Kardiyoloji

Fallot Tetralojisi (TOF)

En sık görülen siyanotik konjenital kalp hastalığıdır. Grafide tahta pabuç (coeur en sabot) görünümü verir.

En sık etken veya telekardiyografide tahta pabuç görünümü veren anomali olarak sorgulanır.

Kardiyoloji

Ventriküler Septal Defekt (VSD)

Çocukluk çağının en sık görülen konjenital kalp hastalığıdır. Sol sternal kenarda 3/6 dereceden pansistolik üfürüm ile karakterizedir.

Çocukluk çağında en sık görülen konjenital kalp anomalisi veya sol alt sternal kenarda pansistolik üfürümle başvuran vaka şeklinde sorulur.

Onkoloji

Retinoblastom

En sık göz içi tümör. Klinik olarak ilk bulgu lökokori (beyaz refle) ve şaşılıktır.

Fotoğraflarda pupilde beyaz parlama fark edilen ya da şaşılık şikayetiyle getirilen bir çocukta olası tanı kalıbıyla sorulur.

Hematoloji

Hodgkin Lenfoma

Karakteristik hücre grubu histopatolojide görülen Reed-Sternberg (baykuş gözü) hücreleridir.

Hematoloji

Beta Talasemi Majör (Cooley Anemisi)

Periferik yaymada hedef (target) hücreleri ve bazofilik noktalanma. Grafide saçlı deri (hair-on-end) görünümü. Hb elektroforezinde HbA yoktur, HbF ve HbA2 artmıştır.

Periferik yaymada hedef (target) hücreleri ve bazofilik noktalanma görülür.

Hematoloji

Demir Eksikliği Anemisi

Çocukluk çağının en sık anemisi. Laboratuvarda **ferritin düşüklüğü en erken ve en spesifik** bulgudur. Tedaviye yanıtta ilk yükselen laboratuvar parametresi ise retikülosittir (7-10. günde pik yapar).

Tedaviye yanıtta ilk yükselen laboratuvar parametresi retikülosittir (7-10. günde pik yapar).

Neonatoloji

Anne sütü sarılığı (geç)

3-12. haftalara kadar uzayabilir, anne sütündeki beta-glukuronidaz aktivitesine bağlıdır, emzirme kesilmez.

Etiyolojik enzim ve klinik yaklaşım sorulur.

Neonatoloji

Yenidoğan Sarılığı

* İlk 24 saatte çıkan her sarılık patolojiktir (en sık Rh veya ABO uygunsuzluğuna bağlı hemoliz).

Yaşamın ilk gününde sarılık saptanan bir bebekte durumun niteliği ve en olası etiyoloji sorgulanır.

Neonatoloji

Nekrotizan Enterokolit (NEK)

En spesifik radyolojik bulgusu Pnömatozis İntestinalistir (bağırsak duvarında gaz).

Bağırsak duvarında gaz tariflenerek en olası tanı veya bu görünümün adı sorulur.

Neonatoloji

Mekonyum Aspirasyon Sendromu (MAS)

Postmatüre (gün aşımı) bebeklerde sıktır. Grafide yama tarzında infiltrasyonlar ve aşırı havalanma alanları görülür.

Neonatoloji

Respiratuar Distres Sendromu (RDS)

Prematürelerde sıktır. Nedeni sürfaktan eksikliğidir (Tip 2 pnömositlerden salınır). Grafide buzlu cam (retikülonodüler) manzarası ve hava bronkogramları tipiktir.

Prematüre bebekte takipne ve inleme varlığında patolojiden sorumlu hücre tipi veya eksik madde sorgulanır.

Neonatoloji

Yenidoğan Resüsitasyonu

Canlandırmada en önemli ve ilk basamak etkin ventilasyondur. Kalp atımı < 60/dk ise ventilasyona ek olarak göğüs kompresyonuna başlanır.

Yenidoğan canlandırmasında prognozu belirleyen en kritik basamak veya göğüs kompresyonu başlama endikasyonu sorulur.

Neonatoloji

APGAR Skoru

Yenidoğanın canlandırma (resüsitasyon) ihtiyacını belirlemez; resüsitasyona yanıtı ve prognozu gösterir. En erken 1. dakikada bakılır.

Başlama kararı solunum, kalp tepe atımı ve oksijenizasyona göre anlık verilir.

Zehirlenmeler

Nöroblastom

Çocukluk çağının en sık ekstrakraniyal katı (solid) tümörüdür. Adrenal medulla yerleşimlidir. Kalsifikasyon içerir ve orta hattı geçer. İdrarda VMA ve HVA düzeyleri artmıştır.

Orta hattı geçen kalsifiye kitle ve katekolamin metabolitleri yüksekliği ile başvuran çocukta tanı sorulur.

Çocuk Acil

Organofosfat (Böcek İlacı) Zehirlenmesi

Kolinerjik kriz yapar. Miyozis (nokta pupil), aşırı sekresyon artışı (ıslak çocuk) ve bradikardi saptanır. Antidotu Atropin ve Pralidoksim (PAM)'dir.

Miyozis, aşırı sekresyon ve bradikardisi olan hastada ilk başlanacak ilaç veya klinik sendrom sorulur.

Çocuk Acil

Pediatrik Resüsitasyon (PALS)

Nabızsız çocukta çift kurtarıcı varsa kalp masajı/solunum oranı 15:2'dir (tek kurtarıcıda 30:2). Yenidoğanda ise bu oran her zaman 3:1'dir.

Kardiyak arrest gelişen çocuk hastada iki sağlık personeli varlığında uygulanması gereken bası ve solutma oranı sorulur.

Çocuk Acil

Yabancı Cisim Aspirasyonu

Ani başlayan öksürük ve hışıltı olur. Çocuklarda en sık sağ ana bronşa kaçar.

Neonatoloji

Geçici Takipne (TTN)

Sezaryen doğumlarda sıktır. Nedeni akciğer sıvısının gecikmiş absorpsiyonudur. Grafide fissürde sıvı ve havalanma artışı görülür. Tedavisi destekleyicidir (oksijen).

Grafide fissürde sıvı ve havalanma artışı saptanır.

Enfeksiyon Hastalıkları

Krup (Akut laringotrakeobronşit)

En sık etken Parainfluenza virüsüdür. Havlar tarzda öksürük ve stridor karakteristiktir. Grafide subglottik daralmayı gösteren kilise kulesi (steeple) belirtisi görülür.

Grafide subglottik daralmayı yansıtan kilise kulesi (steeple) belirtisi izlenir.

Hematoloji

Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)

Çocukluk çağının en sık malignitesidir. En sık görülen alt tipi L1 (pre-B ALL)'dir. En iyi prognostik faktör hiperdiploidi (kromozom sayısı > 50) ve t(12;21)'dir. En kötü prognostik faktör t(9;22) [Philadelphia kromozomu]'dur.

İyi prognostik faktörler hiperdiploidi (>50 kromozom) ve t(12;21)'dir.

Nöroloji

Febril Konvülsiyon

Çocukluk çağının en sık nöbetidir. Genellikle 6 ay - 5 yaş arası ateşli dönemde görülür. Çoğu basit febril nöbettir ve selimdir.

Çocukluk çağında acil servise başvuran hastalarda en sık izlenen konvülsiyon nedeni sorgulanır.

Nöroloji

West Sendromu (İnfantil Spazm)

Selam spazmları ve psikomotor retardasyon görülür. EEG’de hipsaritmi patognomoniktir. Tedavide ACTH veya vigabatrin kullanılır.

EEG'de saptanan hipsaritmi patognomoniktir.

Endokrinoloji

Tip 1 Diyabet

Çocukluk çağında en sıktır. İlk başvuru genellikle Diyabetik Ketoasidoz (DKA) tablosudur (hiperglisemi, metabolik asidoz, idrarda keton).

DKA tablosu hiperglisemi, metabolik asidoz ve ketonüri ile karakterizedir.

Endokrinoloji

Konjenital Adrenal Hiperplazi (KAH)

En sık neden 21-hidroksilaz eksikliğidir. Kız çocukta kuşkulu genital yapı (ambigus) ve ağır tuz kaybı krizi (hiponatremi, hiperkalemi) ile gelir.

Endokrinoloji

Konjenital Hipotiroidi

Dünyada önlenebilir zeka geriliğinin en sık nedenidir. Uzamış sarılık, makroglossi (büyük dil) ve göbek fıtığı ilk ipuçlarıdır.

Yenidoğanda uzamış sarılık, makroglossi ve umbilikal herni tablosunda önlenebilir zeka geriliği etkeni olarak sorgulanır.

Metabolizma Hastalıkları

Glikojen Depo Hastalığı Tip 1 (Von Gierke)

Glukoz-6-fosfataz eksiktir. Ağır hipoglisemi, hepatomegali, hiperürisemi ve bebekte oyuncak bebek yüzü görünümü vardır.

Metabolizma Hastalıkları

Pompe Hastalığı (Glikojen Depo Hastalığı Tip II)

Hem bir glikojen depo hastalığı hem de bir lizozomal depo hastalığıdır (Lizozomal Alfa-1,4-Glukozidaz / Asit Maltaz eksikliği). Kaslarda ve kalpte glikojen birikir. Bebekte belirgin hipotoni (kurbağa pozisyonu) ve masif kardiyomegali / hipertrofik kardiyomiyopati ile gider. EKG'de dev QRS voltajları ve kısa PR mesafesi patognomoniktir.

Hem glikojen depo hastalığı hem de lizozomal depo hastalığı grubunda yer alır.

Metabolizma Hastalıkları

Üre Siklusu Defektleri

Amonyağı üreye çeviren sistem bozuktur. Ketoasidoz veya hipoglisemi olmaksızın, sadece aşırı yüksek amonyak (>500-1000 µg/dL) ve solunumsal alkaloz (pH >7.45) ile gelirler.

Hipoglisemi ve asidoz olmadan derin hiperamonyemi ve yüksek pH tablosunda öncelikli tanı olarak sorulur.

Metabolizma Hastalıkları

Akçaağaç Şurubu İdrar Hastalığı (MSUD)

Dallı zincirli aminoasitlerin (Lösin, İzolösin, Valin) yıkım defektidir. Bebeklerin idrarı ve bezi "akçaağaç şurubu / çemen otu" gibi kokar. Hücre içine su çekerek ağır nörotoksisite ve beyin ödemi yapan, komaya sokan temel aminoasit lösindir.

Biriken izolösin ve valin yerine beyin ödemi ve komadan doğrudan lösin sorumludur.

Metabolizma Hastalıkları

Fenilketonüri (FKÜ)

"fenilalanin hidroksilaz" enzim eksikliğidir. Vücutta biriken fenilasetat nedeniyle bebekler "küf / fare idrarı" kokar. Fenilalanin tirozine dönüşemediği için tirozin bu hastalar için esansiyel (mutlak dışarıdan alınması gereken) aminoasit haline gelir.

Fenilalanin tirozine dönüşemediği için tirozin mutlak dışarıdan alınması gereken aminoasittir.

Neonatoloji

Klinik İpucu (Metabolik Hastalık Yaklaşımı)

Doğduğunda tamamen normal olan, beslenmeye (anne sütü/mama) başladıktan sonraki ilk günlerde aniden bozulan (kusma, letarji, nöbet) bir bebekte mutlaka kalıtsal metabolik hastalık düşünülmelidir.

Sağlıklı doğup beslenmeyle birlikte ilk günlerde aniden letarji, kusma ve nöbet geliştiren bebeklerde öncelikle düşünülmesi gereken patoloji sorulur.

Sağlam Çocuk İzlemi

Gelişimsel Kalça Displazisi (GKD)

Muayenede Barlow (çıkaran) ve Ortolani (yerleştiren) testleri ile abdüksiyon kısıtlılığı aranır. İlk 4-6 ayda kemikleşme tamamlanmadığı için direkt grafi anlamsızdır; tanı ve takipte altın standart radyasyonsuz yöntem Kalça Ultrasonografisi (USG)'dir.

Kemikleşme henüz tamamlanmadığı için ilk 4-6 ayda direkt grafi tanısal değer taşımaz.

Neonatoloji

Nekrotizan Enterokolit (NEK)

Prematürelerde beslenme sonrası gelişen en ağır GİS acilidir. Batında distansiyon, gastrik rezidü ve kanlı dışkı klasiğidir. Direkt batın grafisinde bağırsak duvarında gaz görülmesi yani Pnömatozis İntestinalis patognomoniktir (Evre 2). Perforasyon (delinme) gelişmedikçe cerrahi yapılmaz; ilk adım beslenmeyi kesip geniş spektrumlu IV antibiyotik başlamaktır.

Prematüre bebekte batın distansiyonu ve gastrik rezidü tablosunda çekilen direkt grafideki patognomonik bulgu sorulur.

Alerji ve İmmünoloji

İnek Sütü Proteini Alerjisi (İSPA)

Sadece anne sütü alan bebeklerde gelişirse anne sütü kesilmez; annenin diyetinden tüm süt ve süt ürünleri tamamen çıkarılır.

Neonatoloji

Erken Neonatal İkter (İlk 24 Saatte Sarılık)

Hayatın ilk 24 saatinde ortaya çıkan tüm sarılıklar aksi kanıtlanana kadar patolojiktir ve çoğunlukla hemolitiktir (Rh/ABO uygunsuzluğu, G6PD eksikliği vb.). Hemolizi doğrulamak için istenecek ilk test Direkt Coombs Testidir.

İlk 24 saatte sararan bir yenidoğanda etiyolojiyi aydınlatmak için ilk basamakta istenecek laboratuvar testi sorulur.

Neonatoloji

Yenidoğanın Persistan Pulmoner Hipertansiyonu (YPPH)

Mekonyum aspirasyonu veya sepsis zemininde, akciğer damar direncinin doğumdan sonra düşmemesi durumudur. En önemli klinik ipucu, sağ el (preduktal) ile sol ayak (postduktal) arasında satürasyon farkının >%10 olmasıdır (duktal şant). Tedavisinde selektif pulmoner vazodilatatör olan İnhale Nitrik Oksit (iNO) ilk tercihtir.

Satürasyon farkı, duktus arteriozustaki sağ-sol şantın sonucudur (sağ el preduktal, sol ayak postduktal).

Neonatoloji

Respiratuar Distres Sendromu (RDS)

Prematüre bebeklerin hastalığıdır. Temel patogenez, Tip 2 pnömositlerden salınan sürfaktan eksikliğidir. Grafide "Buzlu cam" (retikülonodüler) görünüm ve hava bronkogramları izlenir.

Neonatoloji

Yenidoğanın Geçici Takipnesi (YGT / Yaş Akciğer)

Genellikle sezaryen ile doğan term/yakın term bebeklerde görülür. Temel patogenez, fetal akciğer sıvısının (pulmoner lenfatiklerce) emiliminde gecikmedir. Klinik hafif seyreder, oksijene hızlı yanıt verir. Grafide interlober fissürlerde sıvı çizgisi, perihiler dolgunluk ve havalanma artışı patognomoniktir.

Akciğer grafisinde interlober fissürlerde sıvı çizgisi ve perihiler dolgunluk görülür.

Onkoloji

Osteosarkom (Osteojenik Sarkom)

Çocuklarda en sık görülen primer malign kemik tümörüdür. Uzun kemiklerin metafiz bölgesine (en sık diz çevresi; femur distal, tibia proksimal) yerleşir. Grafide periost reaksiyonuna bağlı "güneş ışın tarzı (sunburst)" kemik oluşumu ve Codman üçgeni patognomoniktir. Osteosarkomun en sık uzak metastaz yaptığı organ akciğerdir.

Uzun kemik metafizinde (en sık diz çevresi: femur distal, tibia proksimal) yerleşir; en sık uzak metastazı akciğerdir.

Onkoloji

Retinoblastom ve Knudson Hipotezi

Çocukluk çağının en sık primer intraoküler malign tümörüdür. Fotoğraflarda veya muayenede göz bebeğinde beyaz parlama (Lökokori) ve şaşılık ile gelir. Patogenezinde 13q14 kromozomundaki Rb tümör süpresör geni sorumludur. Aile öyküsü olmayan, tek taraflı (unilateral) ve geç yaşta çıkan vakalarda Knudson'ın "iki vuruş (two-hit)" hipotezine göre her iki alleldeki mutasyon da somatiktir (sporadik). (Herediter/bilateral vakalarda ise ilk mutasyon germinaldir).

İlk bulgu lökokori (beyaz refle) ve şaşılıktır.