Dahiliye için yüksek-verimli TUS spot bilgileri

Tümör Lizis Sendromunda Allopürinol ve Rasburikaz

Allopürinol: Ksantin oksidazı inhibe ederek yeni ürik asit oluşumunu engeller. Rasburikaz: Mevcut ürik asidi allantoine dönüştürerek hızla temizler. AKI profilaksisinin temel basamağı: Hidrasyon.

Sistemik Amiloidoz (AA Tipi)

Miyeloproliferatif hastalıklar veya kronik inflamatuar (FMF, tüberküloz, osteomiyelit, RA) süreçlere sekonder gelişebilir. Böbrekte birikerek nefrotik düzeyde proteinüriye yol açar. Biyopsisinde Kongo kırmızısı (Congo red) boyası ile polarize mikroskopta "elma yeşili" çift kırılma göstermesi patognomoniktir.

Kronik Miyeloid Lösemi (KML)

Vakada masif splenomegali, aşırı lökositoz (>100.000/mm³) ve periferik yaymada miyeloblasttan matür nötrofile kadar miyeloid serinin tüm elemanlarının bir arada görülmesi verilir. Nötrofil Alkalen Fosfataz (NAP) skoru düşüktür (Lökemoid reaksiyonda ise yüksektir). Patognomonik t(9;22) [Filadelphiya kromozomu] sonucu oluşan bcr-abl füzyon genini hedefleyen ilk basamak tirozin kinaz inhibitörü İmatinib'dir.

İmmün Trombositopeni (İTP)

İzole trombositopeni ile giden, organomegali (hepatosplenomegali) veya lenfadenopati görülmeyen, periferik yaymada megatrombositlerin eşlik ettiği immün yıkım tablosudur. Aktif ciddi kanaması olmayan erişkin hastalarda ilk basamak tedavi sistemik kortikosteroidler (prednizolon) veya IVIG'dir.

Multiple Myelom (MM)

Yaşlı bir hastada bel/kemik ağrısı, hiperkalsemi, akut böbrek hasarı (kreatinin yüksekliği) ve normositer anemi (CRAB kriterleri) klasiğidir. Periferik yaymada eritrositlerin arka arkaya dizilmesi (Rulo formasyonu) ve serum elektroforezinde M doruğu (monoklonal gamopati) görülür. Tanı için kemik iliğinde %10 klonal plazma hücresi gösterilmelidir.

Demir Eksikliği Anemisi

Mikrositer anemilerin en sık nedenidir. Klinik vakalarda kaşık tırnak (koilonişi), pika (toprak/buz yeme) verilir. Demir panelinde Serum demiri düşer, Ferritin düşer, Transferrin saturasyonu düşer ancak Total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK) ve Transferrin düzeyi ARTAR.

Tanı Kriteri

SFT'de bronkodilatör sonrası FEV1/FVC oranının <%70 (0.70) olması obstrüksiyonu kesinleştirir ve KOAH tanısı koydurur.

Laboratuvar Dörtlüsü

Agresif tümörlerin (lenfoma, lösemi veya küçük hücreli akciğer kanseri gibi) kemoterapi sonrası hızlıca yıkılmasıyla hücre içi elementler kana salınır. TLS laboratuvar tablosu: Hiperkalemi, Hiperfosfatemi, Hiperürisemi ve HİPOKALSEMİ (fosfatın kalsiyumu bağlayıp çökertmesi nedeniyle) şeklindedir.

Altın Kural

Saf Seminomlarda AFP asla yükselmez. Eğer histopatoloji seminom dese bile kanda AFP yüksekliği saptanırsa, o tümör "Non-seminom (Miks germ hücreli)" olarak kabul edilir ve tedavi stratejisi değiştirilir.

Non-Seminomatöz Germ Hücreli Tümörler

Testis tümörlerinin evrelemesinde ve nüks takibinde monitorize edilen triad Alfa-Fetoprotein (AFP), Beta-hCG ve Laktat Dehidrogenaz (LDH)'dır.

KRAS Mutasyon Bariyeri

Metastatik kolorektal kanserli hastaların tümör dokusunda KRAS veya NRAS mutasyonu varsa, Epidermal Büyüme Faktörü Reseptörü'nü (EGFR) bloke eden monoklonal antikorlar (Setuksimab ve Panitumumab) kesinlikle kontrendikedir / etkisizdir. Çünkü reseptör üstten bloke edilse bile, yolun aşağısındaki KRAS mutasyonu sinyal yolağını sürekli açık tutar. Bu hastalarda anjiyojenez inhibitörü olan Bevasizumab (Anti-VEGF) tercih edilir.

Acil Yönetim

Febril nötropeni tıbbi bir acildir. Hastaya ampirik antipseudomonal IV antibiyotik (örn. Sefepim, Piperasilin/Tazobaktam veya Meropenem) başlanmadan hemen önce mutlak suretle en az iki set kan kültürü (biri periferik, diğeri varsa kateterden) alınmalıdır. Kültürler için antibiyotik tedavisi asla geciktirilmez.

Tanım

Kemoterapi alan bir hastada tek bir oral ateş ölçümünün 38.3^° C (veya 1 saat boyunca 38.0^° C) olması ve Mutlak Nötrofil Sayısının (ANC) <500/mm³ olması durumudur.

Küçük Hücreli Akciğer Kanseri

Yine santral yerleşimlidir ancak paraneoplastik olarak SIADH (Uygunsuz ADH - Hiponatremi ile gider), Ektopik ACTH (Cushing sendromu) ve nörolojik olarak Lambert-Eaton Miyastenik Sendromu ile birliktelik gösterir.

Light Kriterleri ve Etiyoloji

Plevral efüzyon analizinde Eksüda karakteri gösteren (Sıvı/Serum Protein >0.5, Sıvı/Serum LDH >0.6) ve etiyolojisinde Asbest maruziyeti aranan primer plevral tümördür.

Tanı Yöntemi

Kesin tanı için non-kazeifiye granülomatöz inflamasyonun histopatolojik gösterilmesi gerekir. Mediastinal ve hiler lenfadenopatilere ulaşmada en yüksek tanı değerine sahip, minimal invaziv altın standart yöntem EBUS-TBİA'dır.

Löfgren Sendromu Triadı

Akut sarkoidoz tablosu olan Löfgren sendromunda Bilateral Hiler Lenfadenopati (BHL), Eritema Nodozum ve Gezici Artrit/Artralji bir arada bulunur. Serum ACE ve kalsiyum düzeyleri yüksek seyreder.

Tedavi Ayrımı

Hemodinamisi stabil (masif olmayan) hastalarda ilk tercih Düşük Molekül Ağırlıklı Heparin (Enoksaparin) veya direkt oral antikoagülanlardır. Sistemik Trombolitik Tedavi (t-PA) ise sadece hipotansiyon veya şok ile giden Masif Pulmoner Emboli varlığında hayat kurtarıcı olarak endikedir.

Klasik pulmoner emboli vakasında gelişen refleks hiperventilasyona bağlı olarak kan gazında hipoksi (düşük PaO_2) ve hipokapni (düşük PaCO_2) ile birlikte respiratuar alkaloz görülür.

Grup E (Alevlenme Riski Yüksek Grup) Tedavisi

Güncel GOLD kılavuzlarına göre, alevlenme sıklığı yüksek olan (yılda 2 orta alevlenme veya 1 hastaneye yatış gerektiren ağır alevlenme) Grup E hastalarında ilk tercih idame tedavi LAMA + LABA kombinasyonudur. Kan eozinofil düzeyi yüksekse ( 300/µ L) tedaviye İnhaler Kortikosteroid (IKS) eklenir.

Solunum Fonksiyon Testi (SFT)

Restriktif patern görülür; Total Akciğer Kapasitesi (TLC) azalır, FEV1/FVC oranı artar veya normal kalır, ancak alveolokapiller membran hasar gördüğü için DLCO (difüzyon kapasitesi) belirgin düşer.

Klinik ve Tomografi

Akciğer bazallerinde velkro raller (ince çıtırtılar) ve çomak parmak birlikteliği İPF için klasiktir. HRCT'de subplevral ve bazal ağırlıklı "bal peteği akciğer" görünümü patognomoniktir.

Akut Perikardit

Viral enfeksiyon öyküsü sonrası öne eğilmekle azalan, sırtüstü yatmakla şiddetlenen batıcı göğüs ağrısı ile karakterizedir. EKG'de yaygın derivasyonlarda konkav ST segment elevasyonu ve PR segment depresyonu (aVR'de tam tersi) görülür. İlk basamak tedavisi Yüksek doz NSAİİ + Kolşisin kombinasyonudur.

Mitral Darlığı

Etiyolojisinde en sık Romatizmal Kalp Hastalığı yer alır. Oskültasyonda apekste duyulan S1 sertleşmesi, açılma sesi (opening snap) ve mid-diyastolik üfürüm patognomoniktir. Sol atriyum genişlemesine bağlı olarak en sık Atriyal Fibrilasyon ritmine yol açan kapak hastalığıdır.

Bilateral Renal Arter Stenozu

İki taraflı renal arter darlığı olan hastalarda ADE inhibitörleri ve ARB'ler akut böbrek hasarını tetikleyebileceği için kesinlikle kontrendikedir.

Diyabet ve Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)

Eşlik eden Tip 2 Diyabet veya mikro/makroalbüminürisi (proteinüri) olan HT hastalarında ilk tercih her zaman ADE İnhibitörleri veya ARB'lerdir. Efferent arteriyolde vazodilatasyon yaparak intraglomerüler basıncı düşürür ve böbreği korurlar.

Semptomatik İlaçlar (Mortaliteye Etkisi Olmayanlar)

Kıvrım (Loop) diüretikleri (Furosemid) ve Digoksin hastanın ödem ve nefes darlığı semptomlarını çok iyi çözer ancak yaşam süresini uzatmaz.

Mortaliteyi Azaltan Temel İlaçlar

Düşük Ejeksiyon Fraksiyonlu Kalp Yetmezliğinde (HFrEF) sağkalımı artırdığı kanıtlanmış "altın standart" gruplar: ADE İnhibitörleri / ARB / ARNI, Beta-blokerler (Metoprolol süksinat, Karvedilol, Bisoprolol), Mineralokortikoid Reseptör Antagonistleri (Spironolakton/Eplerenon) ve SGLT2 İnhibitörleri (Dapagliflozin/Empagliflozin).

Vazospastik (Prinzmetal) Angina

İstirahatte gelen, geçici ST elevasyonu ile seyreden bu tabloda Kalsiyum Kanal Blokerleri ve Nitratlar ilk seçenektir; Beta-blokerler kontrendikedir (koroner vazokonstriksiyonu artırır).

Semptom Kontrolü

Stabil Angina Pektoris hastalarında miyokardın oksijen tüketimini azaltarak anjinal atakları önlemede ilk basamak medikal tedavi Beta-blokerlerdir.

İkili Antiagregan Tedavi (DAPT)

Akut MI geçiren bir hastada kontrendikasyon yoksa mortaliteyi azaltmak için ilk 24 saatte Aspirin + P2Y12 İnhibitörü (Tikagrelor, Prasugrel veya Klopidogrel) kombinasyonu mutlaka başlanmalıdır.

Demir Zehirlenmesi

Gastrointestinal kanama ve şok yapar. Demir metal olduğu için batın grafisinde radyoopak gölge verir. Spesifik antidotu Deferoksamin'dir.

Kardiyorenal Koruma Eşikleri

Kalp yetmezliği (HFrEF/HFpEF) veya Kronik Böbrek Hastalığı (KBH) olan Tip 2 diyabet hastalarında, HbA1c düzeyinden ve bazal Metformin kullanımından bağımsız olarak SGLT-2 inhibitörleri (Dapagliflozin, Empagliflozin) doğrudan birinci basamak tedavi endikasyonudur. SGLT-2 inhibitörlerinin böbrek koruyucu etkisi için eGFR başlama eşiği 20 mL/dk/1.73 m²'ye kadar düşürülmüştür.

Dual ve İkili/Üçlü İnkretin Tedavileri

Tip 2 diyabet ve obezite yönetiminde, hem GLP-1 hem de GIP (Gastrik İnhibitör Polipeptit) reseptörlerini eş zamanlı uyaran çift agonist Tirzepatid ile GLP-1/GIP/Glukagon reseptörlerinin üçünü birden uyaran üçlü (triple) agonist Retatrutid, geleneksel GLP-1 agonistlerine kıyasla çok daha güçlü glisemik kontrol ve kilo kaybı sağladığı için kılavuzların zirvesine yerleşmiştir.

Tip 1 Diyabeti Geciktiren İlaç

Tip 1 Diyabet riski yüksek olan (multipl otoantikor pozitifliği saptanmış, Evre 2 T1DM) asemptomatik bireylerde, klinik diyabet (Evre 3) gelişimini ortalama 2-3 yıl geciktirdiği kanıtlanan ve kılavuzlara giren anti-CD3 monoklonal antikoru Teplizumab'dır.