Dahiliye için yüksek-verimli TUS spot bilgileri

Onkoloji

Tümör Lizis Sendromunda Allopürinol ve Rasburikaz

Allopürinol: Ksantin oksidazı inhibe ederek yeni ürik asit oluşumunu engeller. Rasburikaz: Mevcut ürik asidi allantoine dönüştürerek hızla temizler. AKI profilaksisinin temel basamağı: Hidrasyon.

Mevcut yüksek ürik asidi allantoine çevirerek hızla düşüren rekombinant enzim mekanizması sorulur.

Nefroloji

Sistemik Amiloidoz (AA Tipi)

Miyeloproliferatif hastalıklar veya kronik inflamatuar (FMF, tüberküloz, osteomiyelit, RA) süreçlere sekonder gelişebilir. Böbrekte birikerek nefrotik düzeyde proteinüriye yol açar. Biyopsisinde Kongo kırmızısı (Congo red) boyası ile polarize mikroskopta "elma yeşili" çift kırılma göstermesi patognomoniktir.

Biyopside Kongo kırmızısı ile polarize mikroskopta elma yeşili çift kırılma patognomoniktir.

Hematoloji

Kronik Miyeloid Lösemi (KML)

Vakada masif splenomegali, aşırı lökositoz (>100.000/mm³) ve periferik yaymada miyeloblasttan matür nötrofile kadar miyeloid serinin tüm elemanlarının bir arada görülmesi verilir. Nötrofil Alkalen Fosfataz (NAP) skoru düşüktür (Lökemoid reaksiyonda ise yüksektir). Patognomonik t(9;22) [Philadelphia kromozomu] sonucu oluşan BCR-ABL füzyon genini hedefleyen ilk basamak tirozin kinaz inhibitörü İmatinib'dir.

Nötrofil alkalen fosfataz (NAP) skoru KML'de düşük, lökemoid reaksiyonda yüksektir.

Hematoloji

İmmün Trombositopeni (İTP)

İzole trombositopeni ile giden, organomegali (hepatosplenomegali) veya lenfadenopati görülmeyen, periferik yaymada megatrombositlerin eşlik ettiği immün yıkım tablosudur. Aktif ciddi kanaması olmayan erişkin hastalarda ilk basamak tedavi sistemik kortikosteroidler (prednizolon) veya IVIG'dir.

Splenomegali veya lenfadenopati varlığı İTP tanısından uzaklaştırır.

Hematoloji

Multipl Miyelom (MM)

Yaşlı bir hastada bel/kemik ağrısı, hiperkalsemi, akut böbrek hasarı (kreatinin yüksekliği) ve normositer anemi (CRAB kriterleri) klasiğidir. Periferik yaymada eritrositlerin arka arkaya dizilmesi (Rulo formasyonu) ve serum elektroforezinde M doruğu (monoklonal gamopati) görülür. Tanı için kemik iliğinde %10 klonal plazma hücresi gösterilmelidir.

Periferik yaymada rulo formasyonu, serum elektroforezinde monoklonal M doruğu eşlik eder.

Hematoloji

Demir Eksikliği Anemisi

Mikrositer anemilerin en sık nedenidir. Klinik vakalarda kaşık tırnak (koilonişi), pika (toprak/buz yeme) verilir. Demir panelinde Serum demiri düşer, Ferritin düşer, Transferrin satürasyonu düşer ancak Total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK) ve Transferrin düzeyi ARTAR.

Mikrositer anemi kliniğinde ferritin düşüklüğü ve artmış TDBK birlikteliği sorularak ayırıcı tanıya ulaşılması istenir.

Göğüs Hastalıkları

Tanı Kriteri

SFT'de bronkodilatör sonrası FEV1/FVC oranının <%70 (0.70) olması obstrüksiyonu kesinleştirir ve KOAH tanısı koydurur.

KOAH tanısını kesinleştiren spirometrik parametre ve eşik değer sorulur.

Onkoloji

Laboratuvar Dörtlüsü

Agresif tümörlerin (lenfoma, lösemi veya küçük hücreli akciğer kanseri gibi) kemoterapi sonrası hızlıca yıkılmasıyla hücre içi elementler kana salınır. TLS laboratuvar tablosu: Hiperkalemi, Hiperfosfatemi, Hiperürisemi ve HİPOKALSEMİ (fosfatın kalsiyumu bağlayıp çökertmesi nedeniyle) şeklindedir.

Dörtlü içinde tek azalan parametre kalsiyumdur; hiperkalsemi çeldiricisine dikkat edilmelidir.

Onkoloji

Altın Kural

Saf Seminomlarda AFP asla yükselmez. Eğer histopatoloji seminom dese bile kanda AFP yüksekliği saptanırsa, o tümör "Non-seminom (Miks germ hücreli)" olarak kabul edilir ve tedavi stratejisi değiştirilir.

Seminom patolojisi bildirilmesine karşın AFP yüksekliği saptanan hastada tanısal sınıflama ve tedavi yaklaşımı sorulur.

Onkoloji

Non-Seminomatöz Germ Hücreli Tümörler

Testis tümörlerinin evrelemesinde ve nüks takibinde monitorize edilen triad Alfa-Fetoprotein (AFP), Beta-hCG ve Laktat Dehidrogenaz (LDH)'dir.

Testis germ hücreli tümörlü bir hastanın evreleme ve remisyon takibinde hangi serum belirteçlerinin isteneceği sorulur.

Onkoloji

KRAS Mutasyon Bariyeri

Metastatik kolorektal kanserli hastaların tümör dokusunda KRAS veya NRAS mutasyonu varsa, Epidermal Büyüme Faktörü Reseptörü'nü (EGFR) bloke eden monoklonal antikorlar (Setuksimab ve Panitumumab) kesinlikle kontrendikedir / etkisizdir. Çünkü reseptör üstten bloke edilse bile, yolun aşağısındaki KRAS mutasyonu sinyal yolağını sürekli açık tutar. Bu hastalarda anjiyogenez inhibitörü olan bevasizumab (anti-VEGF) tercih edilir.

Reseptör üstten bloke edilse de alt basamaktaki mutasyon sinyal yolağını sürekli açık tutar.

Hematoloji

Acil Yönetim

Febril nötropeni tıbbi bir acildir. Hastaya ampirik antipseudomonal IV antibiyotik (örn. Sefepim, Piperasilin/Tazobaktam veya Meropenem) başlanmadan hemen önce mutlak suretle en az iki set kan kültürü (biri periferik, diğeri varsa kateterden) alınmalıdır. Kültürler için antibiyotik tedavisi asla geciktirilmez.

Kültür alımı ampirik antipseudomonal antibiyotik tedavisini asla geciktirmemelidir.

Onkoloji

Tanım

Kemoterapi alan bir hastada tek bir oral ateş ölçümünün 38.3 °C (veya 1 saat boyunca 38.0 °C) olması ve Mutlak Nötrofil Sayısının (ANC) <500/mm³ olması durumudur.

Kemoterapi alan bir hastada ateş ve laboratuvar değerleri verilerek klinik tablonun tanısı sorulur.

Göğüs Hastalıkları

Küçük Hücreli Akciğer Kanseri

Yine santral yerleşimlidir ancak paraneoplastik olarak SIADH (Uygunsuz ADH - Hiponatremi ile gider), Ektopik ACTH (Cushing sendromu) ve nörolojik olarak Lambert-Eaton Miyastenik Sendromu ile birliktelik gösterir.

SIADH hiponatremi, ektopik ACTH ise Cushing sendromu tablosuyla seyreder.

Göğüs Hastalıkları

Light Kriterleri ve Etiyoloji

Plevral efüzyon analizinde Eksüda karakteri gösteren (Sıvı/Serum Protein >0.5, Sıvı/Serum LDH >0.6) ve etiyolojisinde Asbest maruziyeti aranan primer plevral tümördür.

Göğüs Hastalıkları

Tanı Yöntemi

Kesin tanı için non-kazeifiye granülomatöz inflamasyonun histopatolojik gösterilmesi gerekir. Mediastinal ve hiler lenfadenopatilere ulaşmada en yüksek tanı değerine sahip, minimal invaziv altın standart yöntem EBUS-TBİA'dır.

Doku tanısı için tercih edilecek minimal invaziv yöntem olarak sorulur.

Göğüs Hastalıkları

Löfgren Sendromu Triadı

Akut sarkoidoz tablosu olan Löfgren sendromunda Bilateral Hiler Lenfadenopati (BHL), Eritema Nodozum ve Gezici Artrit/Artralji bir arada bulunur. Serum ACE ve kalsiyum düzeyleri yüksek seyreder.

Eritema nodozum, bilateral hiler lenfadenopati ve gezici artrit kliniği tarif edilerek sendromun adı veya etiyolojideki hastalık sorulur.

Göğüs Hastalıkları

Tedavi Ayrımı

Hemodinamisi stabil (masif olmayan) hastalarda ilk tercih Düşük Molekül Ağırlıklı Heparin (Enoksaparin) veya direkt oral antikoagülanlardır. Sistemik Trombolitik Tedavi (t-PA) ise sadece hipotansiyon veya şok ile giden Masif Pulmoner Emboli varlığında hayat kurtarıcı olarak endikedir.

Göğüs Hastalıkları

Klasik pulmoner emboli vakasında gelişen refleks hiperventilasyona bağlı olarak kan gazında hipoksi (düşük PaO2) ve hipokapni (düşük PaCO2) ile birlikte respiratuar alkaloz görülür.

Olguda arteriyel kan gazı bulguları veya beklenen asit-baz dengesizliği sorgulanır.

Göğüs Hastalıkları

Grup E (Alevlenme Riski Yüksek Grup) Tedavisi

Güncel GOLD kılavuzlarına göre, alevlenme sıklığı yüksek olan (yılda 2 orta alevlenme veya 1 hastaneye yatış gerektiren ağır alevlenme) Grup E hastalarında ilk tercih idame tedavi LAMA + LABA kombinasyonudur. Kan eozinofil düzeyi yüksekse (≥ 300/µL) tedaviye İnhale Kortikosteroid (İKS) eklenir.

Kan eozinofili ≥300/µL ise idame tedaviye İKS eklenir.

Göğüs Hastalıkları

Solunum Fonksiyon Testi (SFT)

Restriktif patern görülür; Total Akciğer Kapasitesi (TLC) azalır, FEV1/FVC oranı artar veya normal kalır, ancak alveolokapiller membran hasar gördüğü için DLCO (difüzyon kapasitesi) belirgin düşer.

Hacim düşüklüğü ve korunmuş oranla birlikte difüzyon kaybı verilerek solunum paterni sorulur.

Göğüs Hastalıkları

Klinik ve Tomografi

Akciğer bazallerinde Velcro raller (ince çıtırtılar) ve çomak parmak birlikteliği İPF için klasiktir. HRCT'de subplevral ve bazal ağırlıklı "bal peteği akciğer" görünümü patognomoniktir.

Velcro ral ve çomak parmak tariflenen hastada HRCT'de beklenen patognomonik lezyon veya bal peteği görünümü verilerek olası tanı sorulur.

Kardiyoloji

Hipertrofik Kardiyomiyopati (HCM)

Sarkomer protein mutasyonlarına bağlı gelişen, asimetrik interventriküler septal hipertrofi ile seyreden kalıtsal bir hastalıktır. Genç atletlerde ve sporcularda egzersiz esnasında ani kardiyak ölümün en sık nedenidir.

Egzersiz esnasında ani kardiyak arrest gelişen genç bir sporcuda en olası etiyoloji sorulur.

Kardiyoloji

Akut Perikardit

Viral enfeksiyon öyküsü sonrası öne eğilmekle azalan, sırtüstü yatmakla şiddetlenen batıcı göğüs ağrısı ile karakterizedir. EKG'de yaygın derivasyonlarda konkav ST segment elevasyonu ve PR segment depresyonu (aVR'de tam tersi) görülür. İlk basamak tedavisi yüksek doz NSAİİ + kolşisin kombinasyonudur.

EKG'de yaygın konkav ST elevasyonu ve PR depresyonu izlenirken, aVR'de ST depresyonu ve PR elevasyonu görülür.

Kardiyoloji

Aort Darlığı

İleri yaşta kalsifikasyona bağlı en sık görülen kapak hastalığıdır. SAD Triadı (Senkop, Angina, Dispne) semptomların başladığını ve prognozun kötüleştiğini gösterir. Sağ 2. interkostal aralıkta (aort odağı) duyulan, karotislere yayılan sert kreşendo-dekreşendo tarzında sistolik ejeksiyon üfürümü ve nabızda pulsus parvus et tardus (geç ve zayıf vuran nabız) ile tanınır.

SAD triadının ortaya çıkması semptomatik döneme geçildiğini ve prognozun kötüleştiğini gösterir.

Kardiyoloji

Mitral Darlığı

Etiyolojisinde en sık Romatizmal Kalp Hastalığı yer alır. Oskültasyonda apekste duyulan S1 sertleşmesi, açılma sesi (opening snap) ve mid-diyastolik üfürüm patognomoniktir. Sol atriyum genişlemesine bağlı olarak en sık Atriyal Fibrilasyon ritmine yol açan kapak hastalığıdır.

Sol atriyum genişlemesine bağlı olarak en sık atriyal fibrilasyona yol açan kapak hastalığıdır.

Kardiyoloji

Hemodinamik İnstabilite

Atriyal fibrilasyon, PSVT veya VT fark etmeksizin; eğer hastada hipotansiyon, senkop, akut kalp yetmezliği veya göğüs ağrısı varsa (hemodinamisi bozuksa) medikal tedavi beklenmez, acil Senkronize Kardiyoversiyon uygulanır.

Taşikardi tablosuna hipotansiyon veya senkopun eşlik ettiği hemodinamik bozukluk vakalarında yapılması gereken ilk müdahale sorulur.

Kardiyoloji

Paroksismal Supraventriküler Taşikardi (PSVT)

Düzenli, dar QRS'li bu taşikardide hemodinami stabilse ilk olarak vagal manevralar (karotis masajı vb.) denenir; yanıt alınamazsa ilk basamak medikal tedavi AV nod iletimini geçici olarak bloke eden adenozindir.

Adenozin AV nod iletimini geçici olarak bloke ederek etki gösterir.

Kardiyoloji

Atriyal Fibrilasyon (AF)

Hemodinamisi stabil olan akut hızlı ventrikül yanıtlı AF'de ilk basamak yaklaşım Hız Kontrolü (Rate Control) sağlamaktır. Bu amaçla Beta-blokerler veya non-dihidropiridin kalsiyum kanal blokerleri (Diltiazem / Verapamil) kullanılır.

Akut hızlı AF ile başvuran ve tansiyonu normal olan hastada en uygun ilk yaklaşım veya ilk verilecek ilaç grubu sorulur.

Nefroloji

Bilateral Renal Arter Stenozu

İki taraflı renal arter darlığı olan hastalarda ADE inhibitörleri ve ARB akut böbrek hasarını tetikleyebileceği için kesinlikle kontrendikedir.

Bilateral renal arter stenozu olgusunda kontrendike ilaç grubu sorulur.

Nefroloji

Diyabet ve Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)

Eşlik eden Tip 2 Diyabet veya mikro/makroalbüminürisi (proteinüri) olan HT hastalarında ilk tercih her zaman ADE inhibitörleri veya ARB'lerdir. Efferent arteriyolde vazodilatasyon yaparak intraglomerüler basıncı düşürür ve böbreği korurlar.

Diyabet veya proteinüri eşlik eden hipertansiyon olgularında renal koruma sağlayan en uygun antihipertansif ilaç sorulur.

Kardiyoloji

Semptomatik İlaçlar (Mortaliteye Etkisi Olmayanlar)

Kıvrım (Loop) diüretikleri (Furosemid) ve Digoksin hastanın ödem ve nefes darlığı semptomlarını çok iyi çözer ancak yaşam süresini uzatmaz.

Hangisinin sağkalımı uzatmadığı veya yalnızca semptomatik fayda sağladığı sorgulanır.

Kardiyoloji

Mortaliteyi Azaltan Temel İlaçlar

Düşük Ejeksiyon Fraksiyonlu Kalp Yetmezliğinde (HFrEF) sağkalımı artırdığı kanıtlanmış "altın standart" gruplar: ACE inhibitörleri / ARB / ARNI, Beta-blokerler (Metoprolol süksinat, Karvedilol, Bisoprolol), Mineralokortikoid Reseptör Antagonistleri (Spironolakton/Eplerenon) ve SGLT2 İnhibitörleri (Dapagliflozin/Empagliflozin).

Kalp yetmezliği tablosu verilerek hangisinin sağkalım üzerinde olumlu etkisi olduğu ya da olmadığı sorgulanır.

Kardiyoloji

Vazospastik (Prinzmetal) Angina

İstirahatte gelen, geçici ST elevasyonu ile seyreden bu tabloda Kalsiyum Kanal Blokerleri ve Nitratlar ilk seçenektir; Beta-blokerler kontrendikedir (koroner vazokonstriksiyonu artırır).

Beta-blokerler koroner vazokonstriksiyonu artırdığı için kesinlikle verilmez.

Kardiyoloji

Semptom Kontrolü

Stabil Anjina Pektoris hastalarında miyokardın oksijen tüketimini azaltarak anjinal atakları önlemede ilk basamak medikal tedavi Beta-blokerlerdir.

Stabil anjinalı bir hastada semptom kontrolü için başlanacak ilk basamak antianjinal ilaç grubu sorulur.

Kardiyoloji

İkili Antiagregan Tedavi (DAPT)

Akut MI geçiren bir hastada kontrendikasyon yoksa mortaliteyi azaltmak için ilk 24 saatte Aspirin + P2Y12 İnhibitörü (Tikagrelor, Prasugrel veya Klopidogrel) kombinasyonu mutlaka başlanmalıdır.

Akut koroner sendrom tablosuyla başvuran hastanın ilk medikal tedavisinde mortaliteyi azaltan kombine antitrombositer rejim sorulur.

Acil ve Yoğun Bakım

Karbonmonoksit Zehirlenmesi

Dokularda hipoksi yapar ama pulsoksimetre yanıltıcı şekilde normal (%100) gösterebilir. Karakteristik bulgusu kiraz kırmızısı mukozadır. Tedavisi %100 oksijen veya hiperbarik oksijendir.

Tedavisinde %100 oksijen veya hiperbarik oksijen kullanılır.

Acil ve Yoğun Bakım

Demir Zehirlenmesi

Gastrointestinal kanama ve şok yapar. Demir metal olduğu için batın grafisinde radyoopak gölge verir. Spesifik antidotu deferoksamindir.

Demir metal olduğu için batın direkt grafisinde radyoopak gölge oluşturur.

Endokrinoloji

Kallmann Sendromu Genetiği

Hipogonadotropik hipogonadizm ve anosmi/hiposmi ile karakterize Kallmann sendromunda en sık izlenen X'e bağlı geçişli mutasyon ANOS1 (KAL1) genindeyken; otozomal dominant geçiş gösteren ve koku kusuru değişken olabilen en önemli mutasyon FGFR1 (Fibroblast Büyüme Faktörü Reseptörü 1) mutasyonudur.

ANOS1 mutasyonunda koku kaybı tipikken FGFR1 mutasyonunda koku kusuru değişkenlik gösterebilir.

Endokrinoloji

Primer Aldosteronizm Tarama Kolaylığı

Primer aldosteronizm taramasında, spontan hipokalemisi olan, plazma renin aktivitesi tamamen baskılanmış (0.1 ng/mL/saat veya direkt renin konsantrasyonu saptanamayacak düzeyde) ve plazma aldosteron konsantrasyonu > 20 ng/dL olan hastalarda, kılavuzlara göre ileri doğrulama testlerine (tuz yükleme vb.) gerek kalmaksızın doğrudan primer aldosteronizm tanısı konulabilir.

Spontan hipokalemi, baskılı renin ve belirgin yüksek aldosteron düzeyi verilen olguda bir sonraki tanısal adım sorulur.

Endokrinoloji

Kardiyorenal Koruma Eşikleri

Kalp yetmezliği (HFrEF/HFpEF) veya Kronik Böbrek Hastalığı (KBH) olan Tip 2 diyabet hastalarında, HbA1c düzeyinden ve bazal Metformin kullanımından bağımsız olarak SGLT-2 inhibitörleri (Dapagliflozin, Empagliflozin) doğrudan birinci basamak tedavi endikasyonudur. SGLT-2 inhibitörlerinin böbrek koruyucu etkisi için eGFR başlama eşiği 20 mL/dk/1.73 m²'ye kadar düşürülmüştür.

Böbrek koruyucu etki için eGFR başlama alt eşiği 20 mL/dk/1.73 m² düzeyine indirilmiştir.

Endokrinoloji

Dual ve İkili/Üçlü İnkretin Tedavileri

Tip 2 diyabet ve obezite yönetiminde, hem GLP-1 hem de GIP (glukoza bağımlı insülinotropik polipeptit) reseptörlerini eş zamanlı uyaran çift agonist Tirzepatid ile GLP-1/GIP/Glukagon reseptörlerinin üçünü birden uyaran üçlü (triple) agonist Retatrutid, geleneksel GLP-1 agonistlerine kıyasla çok daha güçlü glisemik kontrol ve kilo kaybı sağladığı için kılavuzların zirvesine yerleşmiştir.

Tip 2 diyabet veya obezitede hem GLP-1 hem de GIP reseptörlerini eş zamanlı uyaran dual etkili ajan sorgulanır.

Endokrinoloji

Tip 1 Diyabeti Geciktiren İlaç

Tip 1 Diyabet riski yüksek olan (multipl otoantikor pozitifliği saptanmış, Evre 2 T1DM) asemptomatik bireylerde, klinik diyabet (Evre 3) gelişimini ortalama 2-3 yıl geciktirdiği kanıtlanan ve kılavuzlara giren anti-CD3 monoklonal antikoru Teplizumab'dır.

Klinik diyabet gelişmeden önce, multipl otoantikor pozitif asemptomatik dönemde (Evre 2) başlanır.