150+ yüksek-verimli TUS spot bilgisi

Embriyonik Hematopoez Sırası

🥚 Yolk sac → 8. hafta 🫀 Karaciğer → fetal dönemin ana hematopoetik organı 🟣 Dalak → katkı sağlar 🦴 Kemik iliği → son trimesterden sonra ana hematopoetik organ

Mezoblastik Evre (Embriyonik Hematopoez)

Embriyonik hematopoez ilk olarak Yolk Sac'ta başlar ve 8. haftaya kadar sürer.

Tümör Lizis Sendromunda Allopürinol ve Rasburikaz

Allopürinol: Ksantin oksidazı inhibe ederek yeni ürik asit oluşumunu engeller. Rasburikaz: Mevcut ürik asidi allantoine dönüştürerek hızla temizler. AKI profilaksisinin temel basamağı: Hidrasyon.

Sistemik Amiloidoz (AA Tipi)

Miyeloproliferatif hastalıklar veya kronik inflamatuar (FMF, tüberküloz, osteomiyelit, RA) süreçlere sekonder gelişebilir. Böbrekte birikerek nefrotik düzeyde proteinüriye yol açar. Biyopsisinde Kongo kırmızısı (Congo red) boyası ile polarize mikroskopta "elma yeşili" çift kırılma göstermesi patognomoniktir.

Kronik Miyeloid Lösemi (KML)

Vakada masif splenomegali, aşırı lökositoz (>100.000/mm³) ve periferik yaymada miyeloblasttan matür nötrofile kadar miyeloid serinin tüm elemanlarının bir arada görülmesi verilir. Nötrofil Alkalen Fosfataz (NAP) skoru düşüktür (Lökemoid reaksiyonda ise yüksektir). Patognomonik t(9;22) [Filadelphiya kromozomu] sonucu oluşan bcr-abl füzyon genini hedefleyen ilk basamak tirozin kinaz inhibitörü İmatinib'dir.

İmmün Trombositopeni (İTP)

İzole trombositopeni ile giden, organomegali (hepatosplenomegali) veya lenfadenopati görülmeyen, periferik yaymada megatrombositlerin eşlik ettiği immün yıkım tablosudur. Aktif ciddi kanaması olmayan erişkin hastalarda ilk basamak tedavi sistemik kortikosteroidler (prednizolon) veya IVIG'dir.

Multiple Myelom (MM)

Yaşlı bir hastada bel/kemik ağrısı, hiperkalsemi, akut böbrek hasarı (kreatinin yüksekliği) ve normositer anemi (CRAB kriterleri) klasiğidir. Periferik yaymada eritrositlerin arka arkaya dizilmesi (Rulo formasyonu) ve serum elektroforezinde M doruğu (monoklonal gamopati) görülür. Tanı için kemik iliğinde %10 klonal plazma hücresi gösterilmelidir.

Demir Eksikliği Anemisi

Mikrositer anemilerin en sık nedenidir. Klinik vakalarda kaşık tırnak (koilonişi), pika (toprak/buz yeme) verilir. Demir panelinde Serum demiri düşer, Ferritin düşer, Transferrin saturasyonu düşer ancak Total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK) ve Transferrin düzeyi ARTAR.

Tanı Kriteri

SFT'de bronkodilatör sonrası FEV1/FVC oranının <%70 (0.70) olması obstrüksiyonu kesinleştirir ve KOAH tanısı koydurur.

Laboratuvar Dörtlüsü

Agresif tümörlerin (lenfoma, lösemi veya küçük hücreli akciğer kanseri gibi) kemoterapi sonrası hızlıca yıkılmasıyla hücre içi elementler kana salınır. TLS laboratuvar tablosu: Hiperkalemi, Hiperfosfatemi, Hiperürisemi ve HİPOKALSEMİ (fosfatın kalsiyumu bağlayıp çökertmesi nedeniyle) şeklindedir.

Altın Kural

Saf Seminomlarda AFP asla yükselmez. Eğer histopatoloji seminom dese bile kanda AFP yüksekliği saptanırsa, o tümör "Non-seminom (Miks germ hücreli)" olarak kabul edilir ve tedavi stratejisi değiştirilir.

Non-Seminomatöz Germ Hücreli Tümörler

Testis tümörlerinin evrelemesinde ve nüks takibinde monitorize edilen triad Alfa-Fetoprotein (AFP), Beta-hCG ve Laktat Dehidrogenaz (LDH)'dır.

KRAS Mutasyon Bariyeri

Metastatik kolorektal kanserli hastaların tümör dokusunda KRAS veya NRAS mutasyonu varsa, Epidermal Büyüme Faktörü Reseptörü'nü (EGFR) bloke eden monoklonal antikorlar (Setuksimab ve Panitumumab) kesinlikle kontrendikedir / etkisizdir. Çünkü reseptör üstten bloke edilse bile, yolun aşağısındaki KRAS mutasyonu sinyal yolağını sürekli açık tutar. Bu hastalarda anjiyojenez inhibitörü olan Bevasizumab (Anti-VEGF) tercih edilir.

Acil Yönetim

Febril nötropeni tıbbi bir acildir. Hastaya ampirik antipseudomonal IV antibiyotik (örn. Sefepim, Piperasilin/Tazobaktam veya Meropenem) başlanmadan hemen önce mutlak suretle en az iki set kan kültürü (biri periferik, diğeri varsa kateterden) alınmalıdır. Kültürler için antibiyotik tedavisi asla geciktirilmez.

Tanım

Kemoterapi alan bir hastada tek bir oral ateş ölçümünün 38.3^° C (veya 1 saat boyunca 38.0^° C) olması ve Mutlak Nötrofil Sayısının (ANC) <500/mm³ olması durumudur.

Adenokanser

Sigara içmeyenlerde ve kadınlarda en sık görülen, periferik (akciğer çeperine yakın) yerleşimli histolojik tiptir.

Küçük Hücreli Akciğer Kanseri

Yine santral yerleşimlidir ancak paraneoplastik olarak SIADH (Uygunsuz ADH - Hiponatremi ile gider), Ektopik ACTH (Cushing sendromu) ve nörolojik olarak Lambert-Eaton Miyastenik Sendromu ile birliktelik gösterir.

Skuamöz (Yassı Hücreli) Hücreli Karsinom

Genellikle santral (hilusa yakın) yerleşimlidir, kaviteleşme (nekroz) eğilimi yükkündür. En tipik paraneoplastik sendromu tümörden PTHrP (Paratiroid Hormon İlişkili Peptit) salınımına bağlı gelişen Hiperkalsemi'dir.

Light Kriterleri ve Etiyoloji

Plevral efüzyon analizinde Eksüda karakteri gösteren (Sıvı/Serum Protein >0.5, Sıvı/Serum LDH >0.6) ve etiyolojisinde Asbest maruziyeti aranan primer plevral tümördür.

Tanı Yöntemi

Kesin tanı için non-kazeifiye granülomatöz inflamasyonun histopatolojik gösterilmesi gerekir. Mediastinal ve hiler lenfadenopatilere ulaşmada en yüksek tanı değerine sahip, minimal invaziv altın standart yöntem EBUS-TBİA'dır.

Löfgren Sendromu Triadı

Akut sarkoidoz tablosu olan Löfgren sendromunda Bilateral Hiler Lenfadenopati (BHL), Eritema Nodozum ve Gezici Artrit/Artralji bir arada bulunur. Serum ACE ve kalsiyum düzeyleri yüksek seyreder.

Tedavi Ayrımı

Hemodinamisi stabil (masif olmayan) hastalarda ilk tercih Düşük Molekül Ağırlıklı Heparin (Enoksaparin) veya direkt oral antikoagülanlardır. Sistemik Trombolitik Tedavi (t-PA) ise sadece hipotansiyon veya şok ile giden Masif Pulmoner Emboli varlığında hayat kurtarıcı olarak endikedir.

Klasik pulmoner emboli vakasında gelişen refleks hiperventilasyona bağlı olarak kan gazında hipoksi (düşük PaO_2) ve hipokapni (düşük PaCO_2) ile birlikte respiratuar alkaloz görülür.

Grup E (Alevlenme Riski Yüksek Grup) Tedavisi

Güncel GOLD kılavuzlarına göre, alevlenme sıklığı yüksek olan (yılda 2 orta alevlenme veya 1 hastaneye yatış gerektiren ağır alevlenme) Grup E hastalarında ilk tercih idame tedavi LAMA + LABA kombinasyonudur. Kan eozinofil düzeyi yüksekse ( 300/µ L) tedaviye İnhaler Kortikosteroid (IKS) eklenir.

Solunum Fonksiyon Testi (SFT)

Restriktif patern görülür; Total Akciğer Kapasitesi (TLC) azalır, FEV1/FVC oranı artar veya normal kalır, ancak alveolokapiller membran hasar gördüğü için DLCO (difüzyon kapasitesi) belirgin düşer.

Klinik ve Tomografi

Akciğer bazallerinde velkro raller (ince çıtırtılar) ve çomak parmak birlikteliği İPF için klasiktir. HRCT'de subplevral ve bazal ağırlıklı "bal peteği akciğer" görünümü patognomoniktir.

Hipertrofik Kardiyomiyopati (HCM)

Sarkomer protein mutasyonlarına bağlı gelişen, asimetrik interventriküler septal hipertrofi ile seyreden kalıtsal bir hastalıktır. Genç atletlerde ve sporcularda egzersiz esnasında ani kardiyak ölümün en sık nedenidir.

Akut Perikardit

Viral enfeksiyon öyküsü sonrası öne eğilmekle azalan, sırtüstü yatmakla şiddetlenen batıcı göğüs ağrısı ile karakterizedir. EKG'de yaygın derivasyonlarda konkav ST segment elevasyonu ve PR segment depresyonu (aVR'de tam tersi) görülür. İlk basamak tedavisi Yüksek doz NSAİİ + Kolşisin kombinasyonudur.

Aort Darlığı

İleri yaşta kalsifikasyona bağlı en sık görülen kapak hastalığıdır. SAD Triadı (Senkop, Angina, Dispne) semptomların başladığını ve prognozun kötüleştiğini gösterir. Sağ 2. interkostal aralıkta (aort odağı) duyulan, karotislere yayılan sert kreşendo-dekreşendo tarzında sistolik ejeksiyon üfürümü ve nabızda pulsus parvus et tardus (geç ve zayıf vuran nabız) ile tanınır.

Mitral Darlığı

Etiyolojisinde en sık Romatizmal Kalp Hastalığı yer alır. Oskültasyonda apekste duyulan S1 sertleşmesi, açılma sesi (opening snap) ve mid-diyastolik üfürüm patognomoniktir. Sol atriyum genişlemesine bağlı olarak en sık Atriyal Fibrilasyon ritmine yol açan kapak hastalığıdır.

Hemodinamik Unstabilite

Atriyal fibrilasyon, PSVT veya VT fark etmeksizin; eğer hastada hipotansiyon, senkop, akut kalp yetmezliği veya göğüs ağrısı varsa (hemodinamisi bozuksa) medikal tedavi beklenmez, acil Senkronize Kardiyoversiyon uygulanır.

Paroksismal Supraventriküler Taşikardi (PSVT)

Düzenli, dar QRS'li bu taşikardide hemodonami stabilse ilk olarak vagal manevralar (karotis masajı vb.) denenir; yanıt alınamazsa ilk basamak medikal tedavi AV nod iletimini geçici olarak bloke eden Adenozin'dir.

Atriyal Fibrilasyon (AF)

Hemodinamisi stabil olan akut hızlı ventrikül yanıtlı AF'de ilk basamak yaklaşım Hız Kontrolü (Rate Control) sağlamaktır. Bu amaçla Beta-blokerler veya non-dihidropiridin kalsiyum kanal blokerleri (Diltiazem / Verapamil) kullanılır.

Gebelik Hipertansiyonu

Gebelikte güvenle kullanılabilen temel ajanlar Alfa-metildopa, Labetalol ve Nifedipin'dir. ADEİ ve ARB'ler teratojenik etkilerinden dolayı gebelikte kontrendikedir.

Bilateral Renal Arter Stenozu

İki taraflı renal arter darlığı olan hastalarda ADE inhibitörleri ve ARB'ler akut böbrek hasarını tetikleyebileceği için kesinlikle kontrendikedir.

Diyabet ve Kronik Böbrek Hastalığı (KBH)

Eşlik eden Tip 2 Diyabet veya mikro/makroalbüminürisi (proteinüri) olan HT hastalarında ilk tercih her zaman ADE İnhibitörleri veya ARB'lerdir. Efferent arteriyolde vazodilatasyon yaparak intraglomerüler basıncı düşürür ve böbreği korurlar.

Semptomatik İlaçlar (Mortaliteye Etkisi Olmayanlar)

Kıvrım (Loop) diüretikleri (Furosemid) ve Digoksin hastanın ödem ve nefes darlığı semptomlarını çok iyi çözer ancak yaşam süresini uzatmaz.

Mortaliteyi Azaltan Temel İlaçlar

Düşük Ejeksiyon Fraksiyonlu Kalp Yetmezliğinde (HFrEF) sağkalımı artırdığı kanıtlanmış "altın standart" gruplar: ADE İnhibitörleri / ARB / ARNI, Beta-blokerler (Metoprolol süksinat, Karvedilol, Bisoprolol), Mineralokortikoid Reseptör Antagonistleri (Spironolakton/Eplerenon) ve SGLT2 İnhibitörleri (Dapagliflozin/Empagliflozin).

Vazospastik (Prinzmetal) Angina

İstirahatte gelen, geçici ST elevasyonu ile seyreden bu tabloda Kalsiyum Kanal Blokerleri ve Nitratlar ilk seçenektir; Beta-blokerler kontrendikedir (koroner vazokonstriksiyonu artırır).

Semptom Kontrolü

Stabil Angina Pektoris hastalarında miyokardın oksijen tüketimini azaltarak anjinal atakları önlemede ilk basamak medikal tedavi Beta-blokerlerdir.

İkili Antiagregan Tedavi (DAPT)

Akut MI geçiren bir hastada kontrendikasyon yoksa mortaliteyi azaltmak için ilk 24 saatte Aspirin + P2Y12 İnhibitörü (Tikagrelor, Prasugrel veya Klopidogrel) kombinasyonu mutlaka başlanmalıdır.

Çocukluk Çağı Menenjit Etkenleri

Yenidoğan dönemi (ilk 1 ay) bittikten sonra, çocuklarda en sık akut bakteriyel menenjit etkeni Streptococcus pneumoniae (Pnömokok), ikinci sıklıkta ise Neisseria meningitidis'tir. (İlk 1 ayda ise Grup B Streptokok ve E. coli en sıktır).

Kızıl (Scarlatina)

S. pyogenes toksinine bağlıdır. Eksüdatif tonsillit, kırmızı çilek dili, zımpara kağıdı hissi veren döküntü ve kıvrım yerlerinde koyulaşan Pastia çizgileri patognomoniktir.

Suçiçeği (Varicella)

En tipik spotu döküntülerdeki pleomorfizmdir. Yani aynı anda makül, papül, vezikül (ortası göçük gözyaşı damlası) ve krut (kabuk) bir arada bulunur. Saçlı deri mutlaka tutulur.

Kontrendike Sıvı

Şok anında hızlı bolus olarak Dekstrozlu (şekerli) sıvılar verilmez; osmotik diürezi tetikleyerek dehidratasyonu ve şoku derinleştirir.

Şok Sıvı Resüsitasyonu

Çocuklarda hipovolemic, septik veya anafilaktik şok tedavisinde ilk basamak sıvı bolusu 20 ml/kg dozunda %0.9 NaCl (İzotonik Salin) veya Ringer Laktat'tır.

Demir Profilaksisi

Zamanında doğan (term) bebeklerde fizyolojik depolar 4. ayda tükendiği için 4. ayda 1 mg/kg/gün dozunda başlanır. Preterm (erken doğan) bebeklerde ise 2. ayda başlanmalıdır.

D Vitamini Profilaksisi

Tüm bebeklere doğumdan hemen sonra (ilk günlerde) 400 Ü/gün olarak başlanır ve en geç 1 yaşına kadar devam edilir.

Ay Aşıları

Rutin takvimde DaBT-İPA-Hib (Beşli karma) 3. dozu, Hepatit B 3. dozu, KPA 3. dozu ve OPV 1. dozu yapılır. KKK (Kızamık) aşısı 6. ayda yapılmaz, ilk dozu 12. aydadır.

Lökosit Adhezyon Eksikliği (LAD)

Integrin (CD18) eksikliğine bağlı nötrofiller dokuya göç edemez. En klasik spotu göbek kordonunun çok geç düşmesi ve apselerde irin (püy) oluşmamasıdır.

Kronik Granülomatöz Hastalık (KGH)

NADPH oksidaz defektidir. S. aureus ve Aspergillus gibi katalaz (+) etkenlerle tekrarlayan apseler gelişir. Nitroblue Tetrazolium (NBT) testi negatiftir.

Bruton Hastalığı (X'e Bağlı Agamaglobulinemi)

Matür B hücreleri (CD19+) ve tüm immünglobulinler (IgG, A, M) yoktur. Tonsiller ve lenf nodları hipoplaziktir. Kapsüllü bakterilerle tekrarlayan enfeksiyonlar görülür.

Kawasaki Hastalığı

Çocukluk çağının en sık edinilmiş kalp hastalığı nedenidir. En az 5 gün süren dirençli ateş, çilek dili, konjonktivit ve lenfadenopati ile gider. En korkulan komplikasyonu koroner arter anevrizmasıdır. Tedavide yüksek doz IVIG ve Aspirin birlikte verilir.

Akut Romatizmal Ateş (ARA)

Grup A beta hemolitik streptokok farenjitinin non-püralan komplikasyonudur. Modifiye Jones Kriterleri kullanılır. Majör kriterler: Kardit, Poliartrit (gezici), Sydenham koresi, Eritema marjinatum ve Subkutan nodüllerdir (Artralji minör kriterdir).

Akut Poststreptokok Glomerulonefrit (APSGN)

Geçirilmiş nefritojenik streptokok (boğaz veya cilt) enfeksiyonundan 1-3 hafta sonra çay rengi idrar (hematüri), hipertansiyon ve ödemle gelir. Akut dönemde Serum C3 (Kompleman 3) düzeyi belirgin düşüktür.

Minimal Değişiklik Hastalığı (MDH)

Çocukluk çağının en sık nefrotik sendrom nedenidir. Sadece selektif proteinüri (idrarda 4+ protein) ve ödemle gider, hematüri beklenmez. Elektron mikroskobunda podositlerin ayakçıklarında silinme (füzyon) patognomoniktir. Steroide yanıtı mükemmeldir.

Hipertrofik Pilor Stenozu

Genellikle 3-6 haftalık erkek bebeklerde, beslenme sonrası safra içermeyen, fışkırır tarzda kusma ile gelir. Muayenede sağ üst kadranda zeytin (olif) benzeri sert kitle palpe edilir.

Çölyak Hastalığı

Gluten enteropatisidir. Tanıda en sensitif ve spesifik serolojik test Anti-Doku Transglutaminaz (Anti-tTG) IgA'dır. Histopatolojisinde villus atrofisi, kript hiperplazisi ve intraepitelyal lenfosit (İEL) artışı triadı görülür.

Kistik Fibrozis ve Patojenler

Erken çocuklukta akciğer enfeksiyonlarından en sık Staphylococcus aureus sorumluyken, ileri yaşlarda kronik hasardan ve solunum yetmezliğinden Pseudomonas aeruginosa sorumludur.

Kistik Fibrozis

Otozomal resesif geçişlidir. Yenidoğanda mekonyum ileusu (gecikmiş mekonyum çıkışı) ilk bulgusu olabilir. Tanıda ter testi (klor düzeyi > 60 mEq/L) altın standarttır.